FUNKCJA I ZADANIA PRZEDSZKOLA W KSZTAŁTOWANIU ZDROWEGO POKOLENIA

Każdy żywy organizm odznacza się większą lub mniejszą podatnością na różne wpływy środowiska zewnętrznego. Dotyczy to właściwości somatycznych, psychomotorycznych, intelektualnych i moralnych. Mimo, że szereg cech osobniczych jest odziedziczonych genetycznie, to jednak różne czynniki środowiskowe, bodźce ruchowe, warunki bytowe lub tryb życia wpływają na rozwój. Rozwój właściwości somatycznych, psychomotorycznych, moralnych i intelektualnych człowieka zależy od warunków środowiskowych w jakich przebywa człowiek od początku swego życia i oddziaływują na niego. Oddziaływanie może być indywidualne lub grupowe, refleksyjne lub bezrefleksyjne, przypadkowe lub systematyczne. Czynniki te oddziaływania są wyraźniejsze i mocniejsze im młodszy organizm. Okres przedszkolny i młodszy wiek szkolny jest najbardziej pomyślnym okresem kształtowania cech somatycznych i motoryki. W tym okresie zarówno aktywność ruchowa jak i hartowanie organizmu w sposób znaczący przyczyniają się do wzmocnienia odporności organizmu na różne czynniki środowiskowe. Rozwijają się tylko cechy, które są systematycznie ćwiczone. Już okres przedszkolny i wczesne lata szkolne ukazują w mniejszym lub większym stopniu nieprawidłowości rozwojowe w zakresie budowy, postawy ciała, odporności organizmu. Stwarza to problemy wychowawcze oraz zmusza do stosowania zabiegów wychowawczo-korekcyjnych. Przedszkole spełnia więc wiele funkcji w rozwijaniu zdrowego pokolenia w przedszkolu jako najważniejsze należy uznać funkcję stymulacyjną, adaptacyjną, profilaktyczną i kompensacyjną. Każda z nich łączy się ściśle z zagadnieniami dotyczącymi biologii dziecka, a szczególnie zdrowia i rozwoju.

FUNKCJA STYMULACYJNA

Każde działanie wychowawcze np. słowo, gest, przykład, kara lub nagrody stanowi określone bodźce dla ustroju dziecka. Reakcja na bodziec może być różna w zależności od jego siły, sposobu działania oraz czasu trwania. W obecnych warunkach szereg bodźców ze środowiska zewnętrznego „bombarduje” korę mózgową dziecka. Wpływa to na układ nerwowy, który reaguje nadmiernym pobudzeniem lub zmęczeniem oraz powoduje zmiany w innych narządach. Zbigniew Bartkowiak funkcję stymulacyjną określa „/.../ jako celowe przemyślane zabawy, gry zajęcia z wychowania fizycznego, które kierowane i nadzorowane przez nauczyciela pobudzają układ ruchu do intensywnej pracy i lepszego rozwoju”

1/. W kolejnym etapie aparat ruchu pobudza układ nerwowy jako sprzężanie zwrotne.

1/ Z. Bartkowiak „Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania”. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1986r. str. 163.

FUNKCJA ADAPTACYJNA

Od chwili urodzenia, proces rozwoju polega na ciągłym przystosowaniu się do zmieniających się warunków i wymagań. Jedynym z celów oddziaływań wychowawczych w przedszkolu jest doskonalenie zdolności przystosowawczych dziecka. Adaptacja dziecka zaczyna się w rodzinie, kontynuuje ją przedszkole, a potem szkoła. Jako adaptację rozumiemy przystosowanie się do środowiska fizykochemicznego, biologicznego, społecznego i sztucznego. Jako działanie wychowawcze o charakterze adaptacyjnym można wymienić hartowanie ciała, dobór odzieży do pory roku, kształtowanie odporności fizycznej. Uwzględniając w pracy z dziećmi funkcję adaptacyjną nauczyciel wpływa pozytywnie na zachowanie homeostazy organizmu dziecka, podnosi odporność fizyczną i psychiczną sprawność ruchową i fizyczną, kształtuje właściwy stosunek do ludzi i otaczającego świata.

FUNKCJA PROFILAKTYCZNA

Nauczyciel w przedszkolu musi dbać o prawidłowy rozwój, zdrowie i bezpieczeństwo dzieci. Ale na pierwszy plan wysuwa się nie leczenie i rehabilitacja, ale profilaktyka. Funkcja ta polega na wyrobieniu u dzieci nawyków higienicznych, wpojeniu zasad bezpieczeństwa, podnoszeniu odporności psychicznej. Dzięki tej funkcji dziecko pozna czynniki zagrażające jego zdrowiu i będą odpowiednio przeciwdziałać im.

FUNKCJA KOMPENSACYJNA

Dzięki postępom współczesnej medycyny i techniki możliwe jest uratowanie wielu ludzi, którzy dawniej skazani byli na śmierć. Jednak ratując te istoty zwiększa się liczbę dzieci defektywnych o zmniejszonej wartości biologicznej. Dzieci takie wykazują odchylenia od zdrowia fizycznego, psychicznego lub rozwoju psychofizycznego. Nad takimi dziećmi trzeba roztoczyć opiekę i przygotować je do normalnego życia w społeczeństwie.

W naszym kraju organizuje się więc przedszkole specjalne sprofilowane na dzieci z określonymi wadami i odchyleniami. W przedszkolach zwykłych można spotkać dzieci z defektami, jeżeli te defekty nie są zbyt rażące i nie utrudniają pobytu dziecka w przedszkolu. W przypadku uczęszczania do przedszkola takich dzieci należy ustawić się głównie na funkcję kompensacyjną.

Według Zbigniewa Batkowiaka funkcja ta polega „/.../ na wyrównaniu braków i odchyleń w zdrowiu i rozwoju dziecka według planu zaprogramowanego przez placówkę specjalistyczną społecznej służby zdrowia lub, w niektórych przypadkach, przez poradnię wychowawczo-zawodową”

1/. Wymienione funkcje można określić między innymi jako funkcje wychowania zdrowotnego. Wychowanie zdrowotne stanowi integralną część wszechstronnego wychowania dzieci.

1/. Z. Bartkowiak „Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania”. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1986r. str. 165.

Zdrowie dziecka jest głównym warunkiem pomyślnego przebiegu procesu wychowania, dlatego troska o zdrowie i prawidłowy rozwój dziecka jest naczelnym zadaniem przedszkola. Dziecko zdrowe jest zazwyczaj aktywne, silne, sprawne, zręczne, skorygowane ruchowo oraz rozwija się poprawnie zarówno fizycznie jak i psychicznie. Zdrowie dziecka warunkuje efekty wychowawcze, dlatego wychowanie zdrowotne nie może być traktowane oddzielnie. Mimo, że treści programowe zawarte są w różnych działaniach, to w praktyce przenikają się. Nauczyciel musi realizować zadania przedszkola, a sprawdzeniem będzie samopoczucie dzieci, ich aktywność. Do realizacji tych zadań nauczycielka wykorzystuje „treści rzeczowe”. Przekazując dzieciom nowe wiadomości musimy uwzględnić właściwości rozwojowe poszczególnych grup wiekowych. O powodzeniu działalności wychowawczej decyduje prawidłowy rozwój fizyczny dziecka, dlatego wychowanie fizyczne jest związane z wychowaniem zdrowotnym. Dziecko zdrowe i sprawne fizycznie w sposób pełniejszy rozwija się pod względem umysłowym, społeczno-moralnym i estetycznym niż dziecko chore. W całodziennym rozkładzie nauczycielka w ten sposób rozkłada czynności, aby dziecko miało możliwość zaspokojenia potrzeb ruchu. Ruch stanowi podstawę zajęć dziećmi. Najwięcej korzyści daje ruch na świeżym powietrzu. Zabawy ruchowe i ćwiczenia gimnastyczne wpływają na rozwój osobowości i cech charakteru dziecka.

W czasie gier i zabawy dzieci uczą się panowania nad sobą, podporządkowania się ogólnym zasadom. Przyczynia się to do kształtowania takich cech charakteru jak zdyscyplinowanie i uczciwość. Pobyt dziecka na świeżym powietrzu wykorzystujemy w celu zbliżenia dzieci do przyrody. Duże znaczenie dla zdrowia ma również praca w ogródku. Bawiąc się w ogrodzie dzieci mają okazję do rozwijania uzdolnień plastyczno-technicznych przez budowanie i lepienie zimą za śniegu, latem z piasku. Przebywając w różnych warunkach atmosferycznych hartują organizm. Wdrażając dzieci do zachowania zasad higieny uczymy je szacunku do ludzi pracy, odpowiedzialności za ład i porządek na sali, kulturalnego zachowania się podczas posiłków. Należy również chronić zdrowie psychiczne poprzez zapobieganie przebywaniu dzieci w hałasie. Głównie dotyczy to zabaw. Dzieci powinny wiedzieć co im wolno, a co nie wolno. Dzieci powinny być dla siebie delikatne, mówić do siebie po imieniu, nie skarżyć. Wychowanie zdrowotne obejmuje wiele zagadnień. Wszystkie zagadnienia muszą być w ciągu roku systematycznie realizowane. Plany roczne powinny zawierać zadania ogólne, które należy formować w sposób konkretny. Można organizować zebrania z rodzicami, na których nauczycielka przybliży rodzicom zadania jakie ma spełnić przedszkole w zakresie wychowania zdrowotnego.

„Zagadnienia uwzględnione w rocznym planie przedszkola powinny być szczególnie starannie realizowane w toku codziennej pracy poszczególnych nauczycielek z zastosowanie zasady systematyczności i stopniowania trudności”.

Opracowała: Grażyna Półtorak